Skip to content
← Radio Naukowe

#327 Co zrobić, żeby ruszyć się z kanapy? O psychologii zdrowia | prof. Aleksandra Łuszczyńska

19 Nov 2026 · 1:15:13

ERRATA
]Szanowni, w początkowej części audycji wkradła się pomyłka. Po konsultacji z panią profesor, dodajemy wyjaśnienie: Jeśli mowa o ekspozycji dzieci na treści związane z jedzeniem, to przy założeniu 2-3 godzin dziennie spędzanych na scrollowaniu, dziecko widzi 10-12 tys. komunikatów rocznie. Ekspozycja dziennie w czasie oglądania internetu łącznie to około 15-30 minut – to czas w którym dzieci i adolescenci są wyeksponowani na treści o żywności (reklamy, ale też przekazy influencerów informacji zawierające obrazy żywności, muzyka w której artyści prezentują żywność czy napoje, itd.) Szacuje się, że ok. 5 min ekspozycji wystarcza, by dziecko sięgnęło po dodatkowe 130 kcal. Przy czym, jest to oszacowanie nie zawierające tego, co dodatkowo widzi na ulicy, w szkole czy domu. Są to tak zwane „pasywne ekspozycje” (ok. 40 dziennie, czyli np. reklama na przystanku autobusowym, przechodzenie kołu piekarni) oraz około 15 „aktywnych ekspozycji” na napoje i żywność (bycie częstowanym przez koleżankę w szkole, itd.) 

***
Wyobraźmy sobie, że polskie państwo zakazuje reklam, dajmy na to, chipsów i słodkich napojów gazowanych i pozwala je wystawiać tylko na jednej, nisko położonej półce w głębi supermarketu. Część z nas zareaguje na taki pomysł irytacją: dlaczego ktoś nas, dorosłych ludzi, upupia i wychowuje? Mamy prawo podejmować własne decyzje! – Teraz też jesteśmy bardzo upupieni, tylko przez producentów czego innego i reklamodawców czego innego – ocenia prof. Aleksandra Łuszczyńska, kierowniczka Centrum Badań Stosowanych nad Zdrowiem i Zachowaniami Zdrowotnymi Uniwersytetu SWPS i członkini Polskiej Akademii Nauk. Rozmawiamy o psychologii zdrowia i tym, co sprawia, że choć teoretycznie wiemy, co dla nas dobre, to trudno nam wybierać marchewkę zamiast chipsów i wysiłek fizyczny zamiast serialu na kanapie.

💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe
📚 https://wydawnictworn.pl/

Badania nie pozostawiają wątpliwości: jesteśmy bombardowani treściami o jedzeniu, co ma wpływ na nas wszystkich, ale szczególnie niekorzystny na dzieci. Jeśli w rezultacie nie odmawiają sobie wysoko przetworzonych, kalorycznych przysmaków, to ma to negatywny wpływ na ich mózgi. – Są problemy z dojrzewaniem tego obszaru centralnego układu nerwowego, czyli mózgu, który odpowiada za hamowanie – wyjaśnia prof. Łuszczyńska. Część mózgu odpowiedzialna za kontrolę impulsów nie rozwija się prawidłowo i dużo łatwiej nam potem ulegać zachciankom – naukowcy nie wiedzą jeszcze, czy takie zmiany są trwałe, ale na pewno długofalowe.

Zmiana nawyków związanych z odżywianiem i ruchem zwykle przychodzi nam bardzo trudno. Mamy skłonność do rzucania się na głęboką wodę, a tymczasem cele powinny być mierzalne i realistyczne. Muszą wiązać się z pewnym wysiłkiem, ale też być konkretne i wykonalne. – Cele, które są mierzalne, czyli wiemy, po czym rozpoznamy, że realizujemy cel. To są tak zwane cele SMART – tłumaczy badaczka. Czyli nie: od dziś nie jem słodyczy i nie piję napojów gazowanych, tylko: od dziś zamiast Fanty piję wodę z cytryną. Niby prosta sprawa, a daje bardzo dużo. – Mam już takie doświadczenie, że panuję nad jakąś częścią moich zachowań i mojego świata, w którym żyję, to mogę spróbować dodać sobie coś jeszcze, co będzie mnie zbliżało w kierunku tych moich ważnych, własnych kroków i ważnych celów – mówi. 

WHO zaleca 150 minut średnio intensywnej aktywności fizycznej w tygodniu, na przykład taniec czy szybki spacer, plus trochę ćwiczeń siłowych i oporowych. Drugą ważną kwestią jest to, że powinniśmy unikać długiego siedzenia. Może się wydawać, że nie ma znaczenia, czy rozmowę telefoniczną w pracy przeprowadzimy siedząc przy biurku, czy spacerując po biurze. A jednak coraz więcej badań wskazuje, że różnica jest ogromna. – Mamy coraz więcej dowodów na to, że jeżeli przerywamy te długie bloki siedzenia i dzielimy je na krótsze, zmienia nam się gospodarka hormonalna takich hormonów, które są odpowiedzialne m.in. za transport różnego rodzaju substancji odżywczych – mówi prof. Łuszczyńska. A więc, drodzy słuchacze, wstajemy na parę skłonów, trzy podskoki i kilka kroków! 

W odcinku usłyszycie też, jak rozmawiać z bliskimi, którzy mierzą się z otyłością lub nieprawidłowym odżywianiem, co zrobić, żeby wprowadzanie zdrowych nawyków było skuteczniejsze, i dlaczego tak trudno wprowadzać zmiany na poziomie społecznym.

Rozmowa jest drugą odsłoną cyklu wywiadów z wybitnymi badaczkami, członkiniami Polskiej Akademii Nauki, jaki powstaje we współpracy Radia Naukowego i PAN. Kolejne rozmowy już wkrótce!
See all episodes

Podfire uses the open podcast catalogue from Podcast Index. Powered by Podcast Index.

Podfire is operated by Media8 Pty Ltd, ABN 89 646 595 280.

#327 Co zrobić, żeby ruszyć się z kanapy? O psychologii zdrowia | prof. Aleksandra Łuszczyńska · Podfire